Shet Rasta News : अनेक शेतकऱ्यांना अशी समस्या येते की, सरकारी गाव नकाशात किंवा महसुली नोंदींमध्ये शेताकडे जाणारा रस्ता स्पष्टपणे दाखवलेला असतो. मात्र प्रत्यक्ष जागेवर तो रस्ता अतिक्रमण, बांध, कुंपण, झाडे किंवा शेतीमुळे बंद झालेला असतो. त्यामुळे शेतात ये-जा करणे कठीण होते आणि अनेकदा वाद निर्माण होतात.
अशा परिस्थितीत कायदेशीर मार्गाचा अवलंब करून शेतात जाण्याचा हक्काचा रस्ता मिळवता येतो. त्यासाठी खालील प्रक्रिया महत्त्वाची ठरते.
१. सर्वप्रथम सरकारी नकाशा आणि महसुली नोंदी तपासा
कोणतीही कारवाई करण्यापूर्वी भूमी अभिलेख कार्यालयातून आवश्यक कागदपत्रे मिळवा. त्यामध्ये गाव नकाशा, मोजणी नकाशा, टिपण तसेच इतर महसुली नोंदींचा समावेश होतो. या कागदपत्रांमधून तुमच्या शेतापर्यंत जाणारा रस्ता कोणत्या सर्व्हे नंबरमधून जातो आणि तो अधिकृतरीत्या नोंदलेला आहे का, याची खात्री करा.
२. प्रत्यक्ष जागेची अधिकृत मोजणी करून घ्या
रस्त्याच्या हद्दीबाबत वाद असल्यास भूमापन किंवा मोजणी विभागाकडे अधिकृत मोजणीसाठी अर्ज करा. नियमानुसार शुल्क भरल्यानंतर अधिकारी प्रत्यक्ष जागेवर मोजणी करून रस्त्याची अचूक सीमा निश्चित करतात. ही मोजणी पुढील कायदेशीर कारवाईसाठी महत्त्वाचा पुरावा ठरते.
३. तहसीलदारांकडे अधिकृत अर्ज करा
जर सरकारी नकाशात रस्ता असूनही तो अतिक्रमणामुळे बंद झाला असेल, तर महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६ मधील कलम १४३ अंतर्गत तहसीलदारांकडे लेखी अर्ज करता येतो. या अर्जामध्ये रस्ता मोकळा करून देण्याची मागणी करता येते. तहसीलदार आवश्यक चौकशी करून संबंधित पक्षांना नोटीस देऊ शकतात आणि नियमांनुसार निर्णय घेऊ शकतात.
४. ग्रामपंचायत किंवा जिल्हा परिषदेकडे पाठपुरावा
गावातील पाणंद रस्ता अतिक्रमणामुळे बंद झाला असल्यास ग्रामपंचायत किंवा जिल्हा परिषदेकडेही लेखी अर्ज करता येतो. संबंधित प्रशासनाकडून जागेची पाहणी करून आवश्यक ती कार्यवाही करण्यात येऊ शकते.
अर्जासोबत कोणती कागदपत्रे जोडावीत?
- शेताचा अद्ययावत ७/१२ उतारा
- ८-अ उतारा
- ज्या जमिनीतून रस्ता जातो त्या जमिनीचा ७/१२ उतारा
- गाव नकाशा किंवा अधिकृत टिपण
- उपलब्ध असल्यास मोजणी नकाशा व मोजणी अहवाल
- अर्जदाराचे ओळखपत्र
- अतिक्रमणाचे छायाचित्र किंवा इतर पुरावे (असल्यास)
कायदा शेतकऱ्यांना कोणता अधिकार देतो?
जर अधिकृत महसुली नोंदींमध्ये शेतात जाणारा रस्ता अस्तित्वात असल्याचे नमूद असेल, तर त्या रस्त्याचा वापर करण्याचा हक्क संबंधित शेतकऱ्याला मिळतो. कोणत्याही व्यक्तीने बेकायदेशीररीत्या रस्ता अडवला असल्यास प्रशासनाकडे तक्रार करून तो रस्ता मोकळा करून घेण्यासाठी कायदेशीर प्रक्रिया राबवता येते.
महत्त्वाची सूचना
शेजाऱ्यांशी वाद वाढविण्याऐवजी स्वतःहून अतिक्रमण हटवण्याचा प्रयत्न करू नका. अशा कृतीमुळे कायदेशीर अडचणी निर्माण होऊ शकतात. सर्व पुरावे गोळा करून संबंधित महसूल अधिकाऱ्यांकडे लेखी अर्ज करणे आणि कायदेशीर मार्गानेच रस्ता मिळवण्याचा प्रयत्न करणे हा सर्वात सुरक्षित आणि योग्य पर्याय आहे.
सरकारी नकाशात रस्ता दाखवलेला असूनही प्रत्यक्षात तो बंद असेल, तर शेतकरी हताश होण्याची गरज नाही. महसुली नोंदी, अधिकृत मोजणी आणि तहसीलदारांकडे केलेला अर्ज यांच्या माध्यमातून कायदेशीररीत्या शेतात जाण्याचा हक्काचा रस्ता मिळवता येऊ शकतो.