राज्यात गेल्या आठवडाभरापासून पावसाने घेतलेल्या विश्रांतीनंतर आता मान्सून पुन्हा सक्रिय होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. मुंबई आणि उपनगरांमध्ये अधूनमधून जोरदार सरी कोसळत असल्या तरी येत्या ४८ तासांत कोकण किनारपट्टीसह राज्यातील अनेक भागांत पावसाचा जोर वाढण्याचा अंदाज हवामान विभागाने वर्तवला आहे. या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्रातील १६ जिल्ह्यांसाठी यलो अलर्ट जारी करण्यात आला आहे.
२१ जुलैपासून पावसाचा जोर वाढणार
प्रादेशिक हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, २१ जुलैपासून मान्सून पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः रायगड, रत्नागिरी, पालघर या कोकणातील जिल्ह्यांमध्ये मंगळवार आणि बुधवारदरम्यान काही ठिकाणी मुसळधार पावसाची शक्यता आहे.
याशिवाय पुणे आणि नाशिक जिल्ह्यातील घाटमाथ्यावरील भागांमध्येही जोरदार पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. त्यामुळे धरण क्षेत्रात पाण्याची आवक वाढण्याची शक्यता असून जलसाठ्यात वाढ होण्याची अपेक्षा आहे.
राज्यात अजूनही १४ टक्के पावसाची तूट
१८ जुलैपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार महाराष्ट्रात सरासरीच्या तुलनेत सुमारे १४ टक्के कमी पाऊस झाला आहे.
- कोकण-गोवा आणि मध्य महाराष्ट्रात पावसाची स्थिती तुलनेने समाधानकारक आहे.
- मराठवाडा आणि विदर्भात मात्र ३० टक्क्यांहून अधिक पावसाची तूट कायम आहे.
- सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात ३६ टक्के पावसाची कमतरता आहे.
- ठाणे जिल्ह्यात सरासरीपेक्षा ७ टक्के अधिक पाऊस झाला आहे.
- गडचिरोली जिल्ह्यात राज्यातील सर्वाधिक सुमारे ५८ टक्के पावसाची तूट नोंदविण्यात आली आहे.
विदर्भात हलक्या ते मध्यम पावसाची शक्यता
१९ आणि २० जुलैदरम्यान विदर्भातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये हलक्या ते मध्यम स्वरूपाचा पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे.
मेघगर्जनेसह पावसाची शक्यता असलेले जिल्हे:
- नागपूर
- भंडारा
- गोंदिया
- चंद्रपूर
- गडचिरोली
- वर्धा
- यवतमाळ
या भागात ताशी ४० ते ५० किलोमीटर वेगाने वारे वाहण्याची शक्यता असल्याने नागरिकांनी सावध राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
तर अकोला, अमरावती आणि बुलढाणा परिसरात तुलनेने कमी पावसाची शक्यता असून दमदार पावसासाठी आणखी काही दिवस प्रतीक्षा करावी लागू शकते.
देशातील पावसाची स्थिती
यंदाच्या मान्सून हंगामात देशातील अनेक भागांमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पाऊस झाला आहे.
- देशभरात एकूण पावसाची तूट – १५%
- पूर्व व ईशान्य भारत – ३९% तूट
- उत्तर-पश्चिम भारत – १५% तूट
- दक्षिण द्वीपकल्प – १४% तूट
- मध्य भारत – सरासरीपेक्षा ४% अधिक पाऊस
मात्र मध्य भारताचा भाग असलेल्या विदर्भात अजूनही सुमारे २७ टक्के पावसाची तूट कायम आहे. गोंदिया हा सरासरीपेक्षा अधिक पाऊस झालेला अपवादात्मक जिल्हा ठरला आहे.
विदर्भातील जिल्हानिहाय पावसाची तूट
- गडचिरोली – ५३%
- भंडारा – ४१%
- वाशीम – ३५%
- चंद्रपूर – ३४%
- अमरावती – २४%
- नागपूर – २१%
- अकोला – २१%
- यवतमाळ – १९%
- वर्धा – १३%
- बुलढाणा – ८%
या १६ जिल्ह्यांना यलो अलर्ट
हवामान विभागाने मुसळधार पावसाचा इशारा देत खालील जिल्ह्यांसाठी यलो अलर्ट जारी केला आहे.
- पुणे
- अहिल्यानगर
- परभणी
- बीड
- हिंगोली
- अकोला
- अमरावती
- भंडारा
- बुलढाणा
- चंद्रपूर
- गडचिरोली
- गोंदिया
- नागपूर
- वर्धा
- वाशिम
- यवतमाळ
पाऊस कमी का झाला?
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, बंगालच्या उपसागरात अपेक्षित प्रमाणात कमी दाबाची क्षेत्रे निर्माण न झाल्यामुळे पूर्व भारत, ईशान्य भारत आणि विदर्भातील पावसावर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे या भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण कमी राहिले.
शेतकऱ्यांसाठी दिलासादायक संकेत
जुलै महिन्यात अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस झाल्याने खरीप पिकांवर ताण वाढला असून अनेक भागातील शेतकरी चिंतेत आहेत. मात्र आता मान्सून पुन्हा सक्रिय होण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आल्याने शेतीला दिलासा मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे.
विशेषतः मराठवाडा आणि विदर्भातील पावसाची तूट भरून काढण्यासाठी पुढील काही दिवसांत समाधानकारक पाऊस होणे अत्यंत आवश्यक मानले जात आहे. जर अंदाजानुसार पाऊस झाला, तर खरीप पिकांना मोठा दिलासा मिळू शकतो आणि जलसाठ्यातही वाढ होण्यास मदत होईल.