जमिनीच्या व्यवहारात होणारी फसवणूक, बनावट कागदपत्रांचा वापर करून करण्यात येणारे फेरफार आणि मालकीहक्कातील अनधिकृत बदलांना आळा घालण्यासाठी महाराष्ट्राच्या भूमिअभिलेख विभागाकडून डिजिटल पद्धतीचा वापर वाढवला जात आहे. याच उद्देशाने ‘ई-संदेश’ ही महत्त्वाची सेवा सुरू करण्यात येत आहे. या सुविधेमुळे संबंधित मालमत्तेच्या नोंदीत झालेल्या बदलांची माहिती नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर SMS द्वारे मिळणार आहे.
जमिनीच्या फसवणुकीच्या घटना वाढल्या
अलीकडच्या काळात बनावट कागदपत्रांच्या आधारे जमीन किंवा मालमत्ता परस्पर विक्री करणे, मालकीच्या नोंदीत अनधिकृत बदल करणे आणि इतर मार्गांनी जमीन बळकावण्याचे प्रकार समोर आले आहेत. अशा घटनांमुळे जमीनमालकांना मोठ्या आर्थिक आणि कायदेशीर अडचणींना सामोरे जावे लागते.
या पार्श्वभूमीवर जमिनीच्या नोंदीतील बदलांची माहिती मालकाला वेळेत मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासाठी भूमिअभिलेख विभागाने ‘ई-संदेश’ सुविधेचा पर्याय उपलब्ध करून देण्याची तयारी केली आहे.
१५ ऑगस्टपासून ‘ई-संदेश’ सेवेचा प्रारंभ
भूमिअभिलेख विभागाच्या माहितीनुसार, १५ ऑगस्ट २०२६ पासून ‘ई-संदेश’ सेवा सुरू करण्याचे नियोजन आहे. या सुविधेअंतर्गत संबंधित मालमत्तेच्या अभिलेखात किंवा नोंदीत बदल झाल्यास त्याची माहिती SMS द्वारे मालमत्ताधारकाच्या नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर पाठवली जाणार आहे.
या सुविधेसाठी प्रति मालमत्ता प्रति वर्ष ५० रुपये शुल्क आकारले जाणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
सातबारा आणि फेरफार नोंदीतील बदलांची माहिती
‘ई-संदेश’ सुविधेचा मुख्य उद्देश म्हणजे मालमत्तेच्या नोंदीत होणाऱ्या महत्त्वाच्या बदलांची माहिती संबंधित मालकापर्यंत तातडीने पोहोचवणे.
उदाहरणार्थ, सातबारा उतारा, फेरफार नोंद किंवा मालकीहक्काशी संबंधित नोंदीमध्ये बदल झाल्यास त्याबाबतचा संदेश नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांकावर मिळू शकतो. त्यामुळे आपल्या जमिनीशी संबंधित कोणताही बदल आपल्या निदर्शनास न आल्यास तो लवकर लक्षात येण्यास मदत होईल.
ही सुविधा काही प्रमाणात बँकेच्या SMS अलर्टसारखी काम करणार आहे. बँक खात्यात व्यवहार झाल्यानंतर खातेदाराला जसा संदेश मिळतो, त्याच धर्तीवर मालमत्तेच्या अभिलेखातील बदलाची सूचना मालकाला मिळण्याची व्यवस्था करण्यात येत आहे.
महाभूमी पोर्टलवर नोंदणी
मालमत्ताधारकांना ही सुविधा महाभूमी पोर्टल किंवा महाराष्ट्र भूमिअभिलेख विभागाच्या अधिकृत ऑनलाइन सेवांद्वारे उपलब्ध करून दिली जाणार आहे. सेवा सुरू झाल्यानंतर नागरिकांना आवश्यक माहिती भरून आणि अधिकृत मोबाईल क्रमांकाची नोंदणी करून ‘ई-संदेश’ सुविधेचा लाभ घेता येईल.
मोबाईल क्रमांक अचूक आणि अद्ययावत ठेवणे महत्त्वाचे आहे. कारण मालमत्तेच्या नोंदीतील बदलाबाबतचे SMS याच नोंदणीकृत क्रमांकावर पाठवले जाणार आहेत.
वर्षाला फक्त ५० रुपये शुल्क
‘ई-संदेश’ सुविधेसाठी प्रति मालमत्ता वर्षाला ५० रुपये शुल्क आकारले जाणार असल्याची माहिती देण्यात आली आहे. म्हणजेच जमीन किंवा मालमत्तेच्या नोंदीतील बदलांची माहिती नियमितपणे मिळण्यासाठी अत्यल्प शुल्कात ही सुविधा वापरता येणार आहे.
विशेषतः अनेक ठिकाणी जमीन किंवा मालमत्ता असलेल्या व्यक्तींसाठी अशा प्रकारची सूचना सेवा उपयुक्त ठरू शकते.
फसवणूक झाल्यास ही सुविधा कशी उपयोगी ठरेल?
जमिनीच्या अभिलेखात आपल्या माहितीशिवाय किंवा संशयास्पद पद्धतीने बदल झाल्याचे लक्षात आल्यास संबंधित व्यक्तीला त्याची माहिती लवकर मिळणे महत्त्वाचे असते. SMS अलर्टमुळे नोंदीतील बदलाची प्राथमिक माहिती वेळेत मिळू शकते.
मात्र, SMS मिळणे म्हणजे व्यवहार आपोआप रद्द होणे किंवा मालकीहक्काचा अंतिम निर्णय होणे असे नाही. संशयास्पद बदल आढळल्यास संबंधित भूमिअभिलेख कार्यालय, महसूल विभाग किंवा आवश्यक असल्यास कायदेशीर मार्गाचा अवलंब करणे गरजेचे आहे.
नागरिकांनी काय काळजी घ्यावी?
जमीनमालकांनी आपल्या मालमत्तेशी संबंधित कागदपत्रे आणि नोंदी वेळोवेळी तपासणे आवश्यक आहे. सातबारा उतारा, फेरफार नोंदी आणि मालकीशी संबंधित कागदपत्रांमध्ये अनोळखी बदल दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
तसेच अधिकृत सरकारी पोर्टलवरच माहिती भरावी आणि मोबाईल क्रमांक नोंदवताना तो स्वतःच्या वापरातील आणि सक्रिय असावा.
जमिनीच्या व्यवहारातील फसवणूक आणि बनावट कागदपत्रांच्या माध्यमातून होणारे गैरप्रकार रोखण्यासाठी डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवण्याच्या दिशेने ‘ई-संदेश’ सेवा हे महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. मालमत्तेच्या नोंदीतील बदलाची माहिती थेट मोबाईलवर मिळाल्यामुळे जमीनमालकांना आपल्या मालमत्तेवर अधिक लक्ष ठेवता येईल.
१५ ऑगस्ट २०२६ पासून सेवा उपलब्ध झाल्यानंतर महाभूमी पोर्टलवरील अधिकृत सूचनांनुसार नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करणे आणि आपल्या मालमत्तेसाठी नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांक अद्ययावत ठेवणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.