मालमत्तेच्या वाटणीवरून अनेक कुटुंबांमध्ये वाद निर्माण होतात. विशेषतः वडिलांनी आपली सर्व मालमत्ता एका मुलाच्या नावावर केल्यास इतर मुलांचे हक्क काय असतात, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. याचे उत्तर मालमत्तेच्या प्रकारावर अवलंबून असते. मालमत्ता वडिलोपार्जित (Ancestral Property) आहे की स्व-अर्जित (Self-Acquired Property), यानुसार कायदेशीर नियम बदलतात.
वडिलोपार्जित मालमत्ता असल्यास
वडिलोपार्जित मालमत्ता म्हणजे पिढ्यानपिढ्या वारसा हक्काने मिळालेली संपत्ती. अशा मालमत्तेवर कुटुंबातील पात्र वारसांचा जन्मतःच हक्क निर्माण होतो. मुलगा आणि मुलगी या दोघांनाही समान अधिकार असतात.
अशा परिस्थितीत वडील एकमेव मालक नसतात. त्यामुळे ते संपूर्ण मालमत्ता आपल्या इच्छेनुसार फक्त एका मुलाच्या नावावर करू शकत नाहीत. त्यांना केवळ त्यांच्या स्वतःच्या हिस्स्याबाबत निर्णय घेण्याचा अधिकार असतो.
उदाहरणार्थ, एखाद्या कुटुंबात वडील आणि तीन मुले असतील तर मालमत्तेचे चार हिस्से मानले जाऊ शकतात. अशावेळी वडील फक्त त्यांच्या वाट्याचा भाग कोणाला द्यायचा याचा निर्णय घेऊ शकतात. उर्वरित वारसांच्या हक्कांवर ते एकतर्फी निर्णय घेऊ शकत नाहीत. जर संपूर्ण मालमत्ता एका मुलाच्या नावावर हस्तांतरित केली गेली, तर इतर वारस न्यायालयात जाऊन आपला हिस्सा मागू शकतात.
स्व-अर्जित मालमत्तेचे नियम वेगळे
स्व-अर्जित मालमत्ता म्हणजे वडिलांनी स्वतःच्या कमाईतून खरेदी केलेली किंवा निर्माण केलेली संपत्ती. अशा मालमत्तेवर मालकाचे पूर्ण नियंत्रण असते.
वडील इच्छेनुसार ही मालमत्ता कोणत्याही व्यक्तीच्या नावावर करू शकतात. त्यात मुलगा, मुलगी, नातेवाईक किंवा अगदी कुटुंबाबाहेरील व्यक्तीचाही समावेश असू शकतो. यासाठी ते मृत्युपत्र (Will) तयार करू शकतात किंवा इतर कायदेशीर मार्गांचा वापर करू शकतात.
या प्रकारच्या मालमत्तेवर मुलांना जन्मतः कोणताही हक्क मिळत नाही. त्यामुळे वडील त्यांच्या इच्छेनुसार एखाद्या मुलाला जास्त हिस्सा देऊ शकतात किंवा इतरांना मालमत्तेतून वगळू शकतात.
मृत्युपत्र नसल्यास काय होते?
जर स्व-अर्जित मालमत्तेबाबत कोणतेही मृत्युपत्र तयार केलेले नसेल आणि मालकाचे निधन झाले, तर त्या मालमत्तेचे वाटप वारसा हक्काच्या कायद्यांनुसार केले जाते. अशावेळी पत्नी, मुलगे, मुली आणि इतर कायदेशीर वारसांना समान हक्क मिळू शकतो.
लक्षात ठेवण्यासारख्या महत्त्वाच्या गोष्टी
- वडिलोपार्जित मालमत्ता असल्यास सर्व पात्र वारसांना जन्मतः हक्क असतो.
- वडील संपूर्ण वडिलोपार्जित मालमत्ता एका मुलाच्या नावावर देऊ शकत नाहीत.
- स्व-अर्जित मालमत्ता असल्यास मालकाला वाटपाबाबत अधिक स्वातंत्र्य असते.
- मृत्युपत्र असल्यास त्यानुसार मालमत्तेचे वितरण होते.
- मृत्युपत्र नसल्यास वारसा हक्काच्या नियमांनुसार सर्व कायदेशीर वारसांना हिस्सा मिळतो.
वडील आपली सर्व मालमत्ता एका मुलाच्या नावावर करू शकतात की नाही, हे पूर्णपणे मालमत्तेच्या स्वरूपावर अवलंबून असते. वडिलोपार्जित मालमत्तेमध्ये इतर वारसांचे हक्क संरक्षित असतात, तर स्व-अर्जित मालमत्तेमध्ये मालकाची इच्छा महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे मालमत्तेशी संबंधित कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी कायदेशीर सल्ला घेणे आणि मालमत्तेचा प्रकार स्पष्ट करणे आवश्यक आहे.